ÇALIŞMANIN AMACI

Bugün Türkiye'deki ekonomik sorunların temeline, gerek ülke çapında, gerekse şirketler düzeyinde bakıldığında:

• Yetersiz büyüme ve sonucunda bir türlü zenginleşememenin yarattığı sıkıntılar,
• Bilimsel ve başarısı kanıtlanmış işletme tekniklerinin uygulanamaması,
  

çok önemli bir yer tutmaktadır.

Kökeni bir anlamda Ortaçağ'a kadar uzanan ve yüzyılların deneyimleri ile olgunlaşmış ve başarısı kanıtlanmış bir işletme ve ekonomik ilişki türü olan "franchising", Türkiye'nin hızlı kalkınması ve çağdaşlaşmasında etkin olarak kullanılabilecek bir yöntemdir.

FRANCHISING NEDİR ?

Kelime Anlamı olarak; serbest olma, serbestlik verme (vergilendirme ve gümrük işlerinde) anlamında olan Fransızca "affranchir" kelimesinden türetilmiştir. Ancak bu kullanım şekli zamanla değişerek bugünkü anlamı benimsenmiştir.

"Franchising" kelimesinin Türkçe'de tek kelimelik bir karşılığı bulunmamaktadır. Kelimenin tam anlamının verilebilmesi için "satış dağıtım imtiyazı" veya "isim-marka ve işletme hakkının kullanılması" gibi ifade edilmesi gerekmektedir.

Özetle "franchising", dikey entegre olmuş bir dağıtım sistemidir ve ekonomik bir organizasyon türüdür.

Çok genel anlamda, tanınmış bir markanın, oluşmuş bir imajın, belli bir bedel karşılığında, belirli standartlar içinde bağımsız yatırımcıya kullandırılması olan franchising, birçok noktada bayilik kavramından farklıdır. Bu farklılıklar şu şekilde özetlenebilir:

• Franchising, her yönü ile denenmiş, standartları ve işleyişi saptanmış bir sistemi tüm ticari sırlarıyla aktarmaktır.
• Marka ve imajın korunmasını sağlamak amacıyla, sürekli ve yakın kontrol bulunmaktadır.
• Belirlenen sözleşme süresince, belli bir bedel ödeme yükümlülüğü vardır.
• Ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına ortak olma vardır.
• Sınırlı bağımsızlık bulunur.
• Seçim kriterinde, bireyin sahip olduğu dükkan veya işyeri veya mali gücü gibi özellikler yerine kişisel özellikler, eğitim durumu ve iş tecrübesinin önemi büyüktür.

Franchising sistemi de çoğu zaman bir bayilik sistemi olarak ele alınmasına rağmen, bayilik sisteminden daha hassas ve daha fazla çaba ve sorumluluk gerektiren bir kavramdır.

FRANCHISING'IN TARİHSEL GELİŞİMİ

Tarihsel açıdan değerlendirmede; Ortaçağ Fransa'sında varolan feodal sistemin ilk franchising uygulaması olduğu söylenmekte ise de, modern anlamda bir dağıtım ve pazarlama yöntemi olarak Franchising, ilk kez 19. yüzyılın sonlarında A.B.D'de ortaya çıkmış ve 1970'li yıllarda da Avrupa'da hızla yaygınlaşmaya başlamıştır.

Türkiye'deki modern franchising uygulamaları ise, 1980'lerin ikinci yarısında uluslararası fast-food devleri Mc Donald's, Pizza Hut, Wendy's ve Kentucy Fried Chicken gibi şirketlerle başlamıştır.

Çıkış yeri olan A.B.D.'de ilk önceleri Singer Dikiş Makinaları Şirketi (1863), General Motors (1888) ve ilaç sektöründe Racall Şirketi (1902) başlayan franchising uygulamaları, daha sonra diğer otomobil üreticileri, Pepsi Cola, Coca Cola ve Seven Up gibi içecek firmaları, benzin istasyonu zincirleri ve çeşitli perakende satış mağazaları ile gelişmiş ve bugün yaklaşık 60 işkolunda kendini göstermektedir.

Bunlar arasında; otomobil kiralama, otomobil servis ürünleri, iş yardım servisleri, iş aracıları, ayakkabı, yapı dekorasyon, bilgisayar, kozmetik perakende satış mağazaları, eğitim, yiyecek, sağlık ürünleri ve servisleri, ev aletleri, kuru temizleme, fast-food, otelcilik ve lokantacılık gibi sektörler bulunmaktadır.

TÜRKİYE'DEKİ FRANCHISING UYGULAMALARI

Türkiye'de franchising sistemi, 1960'lı yıllarda şehirlerarası yolcu taşımacılığının gelişimi ile önem kazanmıştır. Buna bağlı olarak benzin istasyonlarının oluşumu, otobüs firmaları, bu firmalara ait bilet satışı belirli şartlarla ve sınırlamalarla diğer şehirlerdeki bağımsız ofislere verilmiştir.
1985 yılında Mc Donald's ile Türkiye'de başlayan, hemen ertesi yıl yerli bir franchisor olan Sagra tarafından takip edilen modern franchising uygulamaları, bugün yüze yakın yerli ve yabancı franchisor firma tarafından devam ettirilmektedir.
Hazır gıda dışında ilk franchising uygulaması, Alphagraphics'in Türkiye'ye gelmesi ile elektronik matbacılık sektöründe gerçekleşmiştir. Bunu, cilt bakım ürünleri ve giyim sektöründeki gelişmeler izlemiştir.
Bugün Türkiye'de, fast food, temizlik, araç kiralama, çikolata, ofis-kırtasiye ürünleri, emlak kiralama, basımevi, iletişim, müzik market, kargo, yapı market, kozmetik, otomotiv gibi çok çeşitli sektörlerde franchising uygulamaları bulunmaktadır.

Sektörün resmi kuruluşu olarak görev yapan UFRAD Ulusal Franchising Derneği, 1991'den bu yana faaliyet göstermektedir.

FRANCHISING SİSTEMİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN ÖNEMİ

Özellikle Türkiye gibi ülkeler açısından franchising sisteminin önemini ve sağlayacağı avantajları hatırlamak çok yararlı olacaktır:

Günümüzde, özellikle uluslararası geçerliliği olan bir marka yaratmak, inanılmaz ölçüde pahalı ve uzun soluklu çabalar gerektirmektedir.

Türkiye'de ise, marka ve marka yaratma bilincinin eksikliği özellikle uluslararası ekonomik ilişkilerde hissedilmektedir. Bugün Türkiye'nin gerçek anlamda tek uluslararası markasının "GALATASARAY" olduğunu söylemek belki de abartılı olmayacaktır. Bu koşullar altında, başarısını kanıtlamış uluslararası markaların ticari başarılarına ve potansiyellerine ortak olmak, bu markaların ardındaki işletme bilgisi ve deneyiminden yararlanmak için franchising sistemini kullanmak, Türkiye gibi ekonomik büyümesini hızlı, düşük maliyetli ve az riskli olarak gerçekleştirmek zorunda olan ülkeler açısından, ekonomik stratejinin önemli bir unsuru olabilir.

Bu tespit, sadece uluslararası ilişkiler açısından değil, ekonominin iç işleyişi açısından da geçerlidir. Türkiye'deki marka bilinci ve marka çeşitliliğinin, ekonominin belli bir kesimi dışında geliştiğini söylemek zordur. Bir kaç büyük şehir ve ekonomik açıdan gelişmiş bölgeler dışında Türkiye'de, bilinen markaların etkinliğini ve işletme kalitesini görmek bugün bile her zaman mümkün değildir. Bu durumda franchising, yurt içinde, bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının giderilmesi ve ekonominin nisbeten gelişmiş ve modern dünyayla entegre olmuş kesimlerinden yönetim bilgisi ve deneyimi aktarılması için de etkin bir yöntemdir.

FRANCHISING DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİMİZ

OPAL'in geliştirmeyi öngördüğü franchising sistemi, franchising'in ortaya koyduğu genel faydaların sağlanmasını ancak, franchisor şirketin karşılaşabileceği muhtemel olumsuzlukları asgariye indirmeyi hedeflemektedir.

İdeal bir franchising sisteminde, franchise veren'in (franchisor) doğru bir konsept oluşturması ve ilkeleri doğru uygulaması halinde franchise veren de, franchise alan da kazançlı olmaktadır.

Konseptin bütün olarak doğru olabilmesi için franchisor firmanın yapması gerekenler şunlardır:

• önce organizasyonun yönetim anlayışı değiştirilmeli,
• sisteme en uygun franchising şartları oluşturulmalı,
• daha sonra bir problem yaratmaması için franchising anlaşması ticari ve hukuki açıdan mükemmel hazırlanmalı,
• franchise işletmelerin kusursuz işleyişi için; teknik ve idari açıdan tüm detayları içeren ve her kademede kolay anlaşılır bir el kitabı hazırlanmalı,
• işin temelini oluşturan hızlı, planlı ve yeterli bir eğitim sağlanmalı,
• franchise alanları (franchisee) bunaltmadan, başarılarına destek verecek, aynı kalitede hizmeti amaçlayan ve kaçakları önleyecek bir kontrol sistemi kurulmalı,
• franchise vermek için iyi yerin tespitine dikkat etmeli, uygun adaylar seçilmeli, alternatif yerler açısından en çok kazandıracak işletme yeri seçilmeli
• ve çok önemli bir husus olarak da doğru ürün yelpazesi oluşturulmalıdır.
  
  Doğru bir konseptin oluşturulabilmesi için, yukarıda belirtilen konularda gerek stratejik düzeyde gerekse uygulama safhalarında özel itina ve profesyonel bir yaklaşım gerekmektedir.

OPAL, değişim sürecindeki işletme ve mağazalara -gerek kendi mülkiyetinde "own store" türü devam edecek olanlara gerekse franchising sistemine girmek isteyen kuruluşlara- yönelik olarak çok yönlü danışmanlık hizmeti sunmaktadır. OPAL'in sunduğu danışmanlık hizmetleri, ana başlıklar halinde aşağıda belirtilmektedir.

Franchising Sistemi ve Mağazacılık

"Franchising stratejik planı"nın oluşturulması, "franchise el kitabı"nın hazırlanması, "franchise sözleşmesi"nin hazırlanması, franchisee adaylarının seçilmesine ilişkin prosedürünün hazırlanması ve uygulanması, mağaza yeri seçimleri, mağazacılık bilgisayar programının seçimi, "co-branded mağaza kredi kartı"nın çıkarılması, "merchandising planlama sistemi"nin kurulması, "pazarlama stratejileri"nin geliştirilmesi.